به زبان مادری گریه می کنیم

کتاب به زبان مادری گریه می‌کنیم دریچه‌ای نو به ادبیات امروزِ مکزیک و آمریکای لاتین می‌گشاید و تصویری متفاوت از آنچه به آن خو گرفته‌ایم، نشان‌مان می‌دهد. این کتاب مجموعه‌ای از هشتاد و دو ناداستان/جستار بسیار کوتاه از فابیو مورابیتو، شاعر، نویسنده و مترجم مکزیکی ایتالیایی‌تبار است. مورابیتو در این جستارهای کوتاه و خوش‌خوان، به سراغ مضامینی مثل زبان مادری، تجربۀ نوشتن و ترجمه، کلنجار رفتن با زبان، دردسرها و شیرینی‌های نوشتن به زبانی جز زبان مادری و زندگی در دنیای ادبیات و کلمه‌ها می‌‌رود و با زبانی ساده، سرراست و گاهی شوخ‌ از مفاهیمی عمیق و جدی می‌گوید.

مورابیتو از روایت‌های ابتدایی، مضامینی چون نوشتن، نوسان مدام بین دو زبان، تردید و دودلی همیشگی نویسنده‌ها، احساس خیانت به زبان مادری، و عشق به کتاب و ادبیات را پررنگ می‌کند و در ادامه هم بارها به آن‌ها بازمی‌گردد. او در جستارهای به زبان مادری گریه می‌کنیم، خاطرات کودکی و جوانی خودش، تجربۀ نوشتن و ترجمه، مواجهه‌اش با شاهکارهای ادبی جهان، و لحظه‌های ساده‌ی روزمره را از منظری متفاوت می‌بیند و می‌کوشد تصویری نو از بده‌بستان ذهن و زبان ترسیم کند.
این کتاب، سومین کتاب مجموعۀ «زندگی میان زبان‌ها»، روایت فابیو مورابیتو، نویسندۀ ایتالیایی‌تبار است که در سرزمین غیرمادری‌اش زندگی می‌کند و به زبان غیرمادری‌اش می‌‌نویسد. به همین دلیل توانسته آگاهانه به تجربۀ زندگی در زبانی دیگر بیندیشد و در نوشته‌هایش بازی‌ها و معماهای زیستن در زبانی آشنا یا غریبه را به تصویر بکشد. اما این کتاب هم به لحاظ فرم و هم به لحاظ محتوا تفاوت‌های مهمی با دو کتاب دیگر مجموعه‌اش دارد. شاید مهم‌ترین وجه تمایز کتاب تعلقش به ژانر جستارهای بسیار کوتاه یا ناداستان برق‌آسا (فلش‌ نان‌فیکشن) باشد؛ ژانری که در آن معنا و لحظه در ناب‌ترین هستۀ وجودی‌‌شان فشرده می‌شوند. این فرم‌های ادبی به ما فرصت می‌دهند تا بی‌شتاب به لحظه‌های کوتاه نگاه کنیم و به اتفاقی که افتاده یا معنایی که خلق شده عمیق‌تر بیندیشیم.

جستارهای کوتاه فابیو مورابیتو در کتاب به زبان مادری گریه می‌کنیم مانند ذره‌بینی که روی چیزی کوچک و ریز گرفته شود، تصویری واضح‌تر و شفاف‌تر پیش چشم می‌گذارند و بزرگ‌ترین مفاهیم را در تنگ‌ترین فضای ممکن بازتاب می‌دهند. یا به تعبیر خودش به سراغ سطرهای کوتاه رفته چون دنبال چهارچوبی فشرده بوده‌ که ناچارش کند سرراست‌ترین راه‌حل‌ها را بیابد. «من همیشه جوری شعر گفته‌ام که انگار می‌خواهم عزیز‌ترین دارایی‌هایم را در چمدانی سبک و جمع‌وجور جا بدهم چون قرار است جایی بروم که درباره‌اش هیچ نمی‌دانم و نمی‌خواهم بارم را سنگین کنم.»

کتاب به زبان مادری گریه می‌کنیم متشکل از هشتاد و دو جستار کوتاه است که به مضامین متفاوت و پراکنده‌ای همچون خیانت، دزدی، مرگ، شعر، ترجمه، لهجه، موسیقی، انزوا و معنای کلمات پرداخته‌اند. فابیو مورابیتو که در وادی نقد ادبی هم صاحب‌نظر است، در بعضی از جستارهایش مضامین و مفاهیم عمیق و جدی نقد ادبی را به شکلی موجز و درخشان در متنی کوتاه و فشرده گنجانده است. خاطره‌گویی‌های شیرین او، مهارتش در تصویرسازی، و ارجاعات ادبی ظریف و تیزهوشانه‌اش خواندن این کتاب را برای همه، مخصوصاً علاقه‌مندان به ادبیات روز آمریکای لاتین و دنیای نوشتن، به تجربه‌ای دلنشین و در عین حال غنی تبدیل می‌کند. درنهایت باید گفت که اگر یادگیری زبان مادری به معنای دست کشیدن از همۀ زبان‌های دیگر است، این کتاب «راهی برای برون‌رفت از زبان، پیش پای ما می‌گذارد و لمحه‌ای از واقعیتِ جهان را می‌نمایاند.»