جستارهایی در باب تاریخ و فرهنگ

در قرن اخیر در مواجهه با مسئله‌ی ملیت - قومیت شاهد دو گرایش افراطی بوده‌ایم. نخست گرایشی که می‌خواسته با تکیه بر ملیت و ایرانیت، به انکار و حذف قومیت بپردازد و دوم گرایشی که از موضع حفظ قومیت، اساس ملیت و ایرانیت را منکر شده یا دستخوش تزلزل و نابودی قرار می‌داده است. در گرایش افراطی نخست، با درکی نژادی از ملیت، ایرانیت با آریایی‌بودن یکسان گرفته شده و زمینه‌ی ظهور ایدئولوژی‌ها و جریان‌های پان‌عربیستی، پان‌ترکیستی یا تورانیستی و... ظاهر می‌شده است. این دو گرایش افراطی به صورت دو ضدی که یکدیگر را نیز تشدید می‌کرده‌اند در دو عرصه‌ی فرهنگی و سیاسی، جهت‌گیری غیرواقع‌بینانه و افراطی خود را داشته است به‌طوری که در نهایت ملیت - قومیت همچون یک تناقض و پارادوکس جلوه‌گر می‌شود که راه‌حل آن جز با حذف یکی امکان‌پذیر نیست.